Deze arthouse films zijn eigenlijk gewoon rechtstreekse porno
Porno heeft een naamprobleem. Het klinkt meteen naar slechte belichting, ongemakkelijke dialogen en iemand die “pizza delivery” zegt alsof we allemaal niet weten waar dit naartoe gaat. Arthouse daarentegen klinkt chic. Alsof je er een linnen broek bij aantrekt, een glas natuurwijn bestelt en na afloop nog even zegt dat het “vooral over vervreemding” ging.
Maar soms is het verschil tussen porno en arthouse vooral: een filmhuiskaartje, Franse aftiteling en iemand die heel lang uit een raam kijkt. Want er zijn films die officieel onder cinema vallen, besproken worden door mensen met zwarte coltruien en toch zo expliciet zijn dat je ze liever niet met je schoonouders kijkt. Of met je ouders. Of eigenlijk met iemand die je niet extreem goed vertrouwt.
Dus voor iedereen die houdt van film, kunst, lichamen, ongemak en het soort spanning waarbij je halverwege denkt: mag dit eigenlijk wel? Deze arthousefilms zijn prachtig, berucht, soms problematisch, vaak grensverleggend en eerlijk is eerlijk: ook gewoon behoorlijk heet.
Love – Gaspar Noé
Als er één regisseur is die niet subtiel aanklopt maar gewoon de deur intrapt met een camera in zijn hand, dan is het Gaspar Noé. Love werd gepresenteerd als een romantisch drama over een verloren liefde, maar laten we niet doen alsof iemand deze film per ongeluk opzette voor de plot. De seksscènes zijn expliciet, lang en volledig onderdeel van het verhaal. Geen suggestie, geen fade to black, geen elegante ochtendzon op een verfrommeld laken. Gewoon: alles.
En toch is het geen platte film. Noé probeert iets te zeggen over herinnering, jaloezie, verlangen en hoe liefde soms pas mooi lijkt als je haar allang hebt verpest. Dat maakt het misschien kunst. Maar kunst met rode wangen, dat dan weer wel.
Nymphomaniac – Lars von Trier
Lars von Trier maakte natuurlijk geen film over seks zoals een normaal mens een film over seks maakt. Nee, hij maakte er meteen twee delen van, gooide er filosofie, trauma, vliegvisserij, schaamte, geweld en Charlotte Gainsbourg tegenaan en noemde het Nymphomaniac. Gezellig voor na het eten.
Het verhaal draait om Joe, een vrouw die haar seksuele geschiedenis vertelt aan een oudere man die haar gewond op straat vindt. Dat klinkt bijna therapeutisch, maar dit is Von Trier, dus ontspanning is nergens te bekennen. De film is expliciet, ongemakkelijk, slim, soms irritant en vaak hypnotiserend. Je kijkt niet alleen naar seks, je kijkt naar iemand die probeert te begrijpen waarom verlangen zo vaak samenvalt met zelfvernietiging. En dat is natuurlijk precies waarom je er daarna nog drie dagen over nadenkt.
Blue Is the Warmest Colour – Abdellatif Kechiche
Deze film won de Gouden Palm in Cannes en werd daarna minstens zo bekend om de seksscènes als om de prijs. Blue Is the Warmest Colour vertelt het verhaal van Adèle, een jonge vrouw die verliefd wordt op Emma, een kunstenaar met blauw haar en de energie van iemand die je leven in één middag compleet kan ontregelen.
De film is teder, intens en veel te lang op een manier waarop Franse films dat mogen zijn. Maar de seksscènes zijn berucht: expliciet, uitgerekt en onderwerp van eindeloze discussie. Zijn ze sensueel? Jazeker. Zijn ze gemaakt door een mannelijke blik die misschien iets te graag bleef hangen? Ook dat debat is er niet voor niets. En precies daarom is dit zo’n film waar je niet alleen naar kijkt, maar waar je daarna ook iets over moet vinden. Heel vermoeiend. Heel goed.
In the Realm of the Senses – Nagisa Oshima
Deze Japanse klassieker uit 1976 is zo beroemd en berucht dat je eigenlijk al weet: dit wordt geen gezellige zondagmiddagfilm. In the Realm of the Senses is gebaseerd op een waargebeurd verhaal over een obsessieve affaire tussen een voormalige prostituee en haar werkgever. Wat begint als verlangen verandert langzaam in bezit, gevaar en volledige overgave.
De film werd in meerdere landen gecensureerd en dat begrijp je na ongeveer vijf minuten. Oshima laat vrijwel niets aan de verbeelding over, maar doet dat niet om te choqueren alleen. Hij onderzoekt wat er gebeurt als twee mensen zich compleet afsluiten van de wereld en alleen nog elkaars lichaam overhouden. Romantisch? Misschien. Verontrustend? Zeker. Een film die je moeder niet hoeft te weten dat je hebt gezien? Absoluut.
The Dreamers – Bernardo Bertolucci
Parijs, 1968. Studentenprotesten, cinema, sigaretten, rode wijn en drie jonge mensen die veel te knap zijn om zo veel tijd binnenshuis door te brengen. The Dreamers is precies dat soort film waarbij je na afloop denkt: moet ik nu Godard kijken of iemand appen die slecht voor me is?
Een Amerikaanse student raakt bevriend met een broer en zus die in een groot Parijs appartement wonen en een nogal intense band hebben. Samen kijken ze films, spelen ze spelletjes, testen ze grenzen en belanden ze in een driehoeksverhouding die steeds meer begint te schuren. Het is erotisch, intellectueel en licht verontrustend op die heel specifieke Bertolucci-manier. Alsof iemand een filmgeschiedeniscollege heeft gecombineerd met een verboden logeerpartij.
9 Songs – Michael Winterbottom
9 Songs is eigenlijk een concertfilm, een liefdesverhaal en een seksfilm in één. Twee mensen ontmoeten elkaar bij een concert in Londen, beginnen een relatie en tussen de liveoptredens door zien we hun seksleven. Heel veel van hun seksleven. Alsof iemand dacht: wat als we de saaie gesprekken tussen dates gewoon overslaan?
De film werd beroemd door de ongecensureerde seksscènes, maar daaronder zit een melancholisch portret van een relatie die intens begint en langzaam oplost. Niet met grote ruzies of dramatische monologen, maar met afstand. Zoals dat soms gaat. Eerst ken je iemands lichaam beter dan je eigen agenda, daarna weet je niet meer wat je moet zeggen bij het ontbijt. Au.
Shortbus – John Cameron Mitchell
Waar veel expliciete arthousefilms zwaar, donker en existentiëel zijn, komt Shortbus binnen met iets opvallend zeldzaams: plezier. De film volgt verschillende New Yorkers die elkaar ontmoeten in een ondergrondse salon waar kunst, seks, therapie en chaos vrolijk door elkaar lopen.
De scènes zijn expliciet, maar de toon is warm, grappig en verrassend menselijk. Dit is geen film die doet alsof seks altijd mysterieus, tragisch of vernietigend moet zijn. Soms is het ook gewoon zoeken, stuntelen, praten, lachen en opnieuw proberen. Eigenlijk best verfrissend. Alsof iemand eindelijk zei: zullen we het lichaam eens niet behandelen alsof het meteen een rampgebied is?
The Piano Teacher – Michael Haneke
Michael Haneke maakt films waar je zelden vrolijker van wordt, maar bijna altijd slimmer. The Piano Teacher is daar misschien het perfecte voorbeeld van. Isabelle Huppert speelt Erika, een strenge pianodocente die bij haar dominante moeder woont en een geheim seksueel leven heeft dat allesbehalve romantisch is.
Wanneer een jonge student geobsedeerd raakt door haar, ontstaat er een machtsstrijd die steeds ongemakkelijker wordt. Deze film is niet sexy op een makkelijke manier. Eerder scherp, koud en fascinerend. Huppert speelt Erika alsof ze van binnen in brand staat maar van buiten alleen maar de thermostaat lager zet. Briljant, verontrustend en absoluut geen film om gedachteloos bij weg te scrollen.
Het fijne aan arthouse is dat je altijd kunt zeggen dat je het keek vanwege de cinematografie. Dat is in sommige gevallen zelfs waar. Maar laten we eerlijk zijn: deze films bewijzen dat kunst en lust al jaren innig met elkaar verstrengeld zijn. Soms mooi, soms ongemakkelijk, soms een tikje te veel, maar zelden saai.
Dus nee, dit is geen lijstje voor een familiefilmavond. Wel voor een avond waarop je zin hebt in cinema die iets losmaakt. In je hoofd, in je lijf, en heel misschien ook in je zoekgeschiedenis.
