Dit moet je weten voordat je The Odyssey gaat zien

Waarschijnlijk heb je weleens van The Odyssey gehoord. Misschien stond het verhaal ooit op je leeslijst op de middelbare school of ligt er ergens een vergeeld exemplaar te verstoffen in de boekenkast van je vader. Ook als je het niet bij naam kent, heb je vast onderdelen van het verhaal gehoord zonder te weten waar ze vandaan komen. Klinkt het Paard van Troje bekend? Precies. Het komt allemaal uit hetzelfde verhaal: The Odyssey van Homerus. Hoewel dit verhaal 2700 jaar oud is, is het allesbehalve stoffig wanneer Christopher Nolan ermee aan de haal gaat. Sterker nog: in een tijd waarin we ieder spectaculair beeld te danken lijken te hebben aan CGI en AI, kiest Nolan voor echte schepen, echte zeeën en duizenden figuranten die door echte zandstormen lopen. Voordat je voor deze drie uur durende film gaat zitten, zijn er een paar dingen die handig zijn om te weten. Dus… van de ene filmliefhebber aan de andere: dit is alles wat je wilt weten voordat je The Odyssey gaat zien.

Waar gaat The Odyssey over?

Het verhaal draait om Odysseus, de koning van het Griekse eiland Ithaka. Hij heeft tien jaar lang meegevochten in de Trojaanse Oorlog en wil na de overwinning eigenlijk maar één ding: terug naar huis. Daar wachten zijn vrouw Penelope en zijn zoon Telemachus op hem. Alleen loopt die terugreis niet helemaal zoals gepland. Waar de tocht normaal gesproken waarschijnlijk een paar weken had moeten duren, doet Odysseus er uiteindelijk nog eens tien jaar over.

Dat komt deels door hemzelf. Hoewel Odysseus intelligent en dapper is, is hij ook trots, koppig en niet goed in het houden van zijn mond. Wanneer de cycloop Polyphemus om zijn naam vraagt, kan hij het niet laten om zijn echte naam te zeggen. Dat pakt niet goed uit, want Polyphemus is de zoon van Poseidon, de god van de zee, die hem vervolgens wil dwarsbomen. Onderweg moet Odysseus dealen met allerlei problemen, zoals de tovenares Circe, levensgevaarlijke sirenen, het zeemonster Scylla en de allesverslindende draaikolk Charybdis. En alsof het allemaal nog niet erger kon, wordt hij op een gegeven moment op een eiland vastgehouden door de onsterfelijke nimf Calypso, die verliefd op hem is.

Thuis op Ithaka wordt Penelope omringd door mannen die denken dat Odysseus dood is en met haar willen trouwen. Zij verblijven in het paleis en proberen de macht over het koninkrijk over te nemen. Telemachus wil zelf op zoek gaan naar antwoorden. Hij besluit zijn vader te gaan zoeken.

Deze personages moet je absoluut kennen

Matt Damon speelt Odysseus en Anne Hathaway is te zien als zijn vrouw Penelope. Tom Holland speelt hun zoon Telemachus, die in het begin van het verhaal opgroeit zonder zijn vader en langzaam zelf zijn plek als toekomstige koning moet innemen.

Zendaya heeft de rol van Athena, de godin van wijsheid en oorlog en een van de belangrijkste beschermers van Odysseus. Zij probeert hem regelmatig uit de problemen te helpen en staat ook Telemachus bij tijdens zijn zoektocht. Robert Pattinson speelt Antinous, de meest dominante en gevaarlijke van Penelopes aanbidders. Charlize Theron is Calypso, Samantha Morton speelt Circe en Lupita Nyong’o vertolkt zowel Helena van Troje als haar halfzus Clytaemnestra.

Verder zijn onder anderen Jon Bernthal, Benny Safdie, Mia Goth, Elliot Page, John Leguizamo en Himesh Patel te zien. Zelfs Travis Scott duikt op als de hofzanger Demodocus. Gekker dan dat kan het niet.

Bijna alles wat je ziet, is echt

Nu komen we bij het gedeelte waar mijn filmhart pas echt sneller van gaat kloppen. The Odyssey werd in 91 draaidagen opgenomen in onder meer Marokko, Griekenland, Italië, IJsland, Schotland en de Verenigde Staten. De productie verplaatste zich om de paar weken naar een volgend land, waardoor de acteurs en de crew bijna letterlijk dezelfde soort uitputtende reis maakten als de personages in het verhaal. Sommige filmlocaties konden alleen worden bereikt na lange wandelingen die uren duurden. En dat Paard van Troje? Dat was geen computertruc. Nolan liet verschillende enorme versies bouwen en gebruikte duizenden gekostumeerde figuranten tijdens gevechts- en stadsscènes. Voor één grote scène stonden er ongeveer 1200 mensen tegelijk op de set. Dat is tegenwoordig echt ongebruikelijk.

Ook de zeescènes zijn grotendeels echt op zee opgenomen. Het schip waarop Odysseus en zijn bemanning varen, voer daadwerkelijk over de Middellandse Zee. Voor de cycloop werd een combinatie van een acteur, poppen, animatronics en digitale effecten gebruikt, in plaats van een volledig digitaal monster. Zelfs de enorme draaikolk werd praktisch nagebootst door boten urenlang op volle snelheid in cirkels te laten varen. En dat vind ik misschien wel het indrukwekkendste aan deze film. Natuurlijk zijn er digitale effecten gebruikt; zonder lukt het bij een verhaal vol goden en monsters nu eenmaal niet. Maar ze ondersteunen wat er op de set is gemaakt, in plaats van dat ze alles vervangen. Terwijl de filmwereld volop discussieert over door AI gegenereerde acteurs, omgevingen en figuranten, zet Nolan duizenden echte mensen op een strand en stuurt hij Matt Damon met een camera de echte zee op. Het is ontzettend duur en ingewikkeld en waarschijnlijk voor iedereen op de set soms behoorlijk ellendig geweest. Maar je vóélt het verschil.

De film heeft een behoorlijk Nederlands tintje

Achter de camera staat naast Christopher Nolan, ook de Nederlandse cinematograaf Hoyte van Hoytema, die inmiddels een vaste creatieve partner van Nolan is. Ze werkten eerder samen aan Interstellar, Dunkirk, Tenet en Oppenheimer. Dit is hun vijfde gezamenlijke film en daar zijn wij eerlijk gezegd best trots op.

En daar hield onze Nederlandse bijdrage niet op. Voor de ingewikkelde opnames op zee werd opnieuw de hulp ingeschakeld van Klaas Post, eigenaar van een gespecialiseerd botenbedrijf uit Urk. Post werkte eerder al met Nolan aan Dunkirk en Tenet. Voor The Odyssey werden zes snelle ribboten vanuit Nederland naar Sicilië en later naar Schotland verscheept. Het waren niet de historische schepen die je als de vloot van Odysseus in beeld ziet, maar zonder deze Nederlandse boten waren de scènes waarschijnlijk niet mogelijk geweest. Ze vervoerden acteurs, stuntmensen, camerateams, apparatuur en rekwisieten over het water. Op de drukste dagen moesten er ongeveer duizend mensen veilig worden verplaatst. Omdat deze boten werden gebruikt tijdens de draaikolkscène, wilde de productie specifiek met de Nederlandse bemanning werken. Want als er iets is wat wij goed kunnen, dan is het varen op het water.

Zo. Dat was een hoop informatie. Maar goed: nu ben je wel een stuk beter voorbereid op die drie uur durende film. Zo zit je het eerste halfuur niet met allerlei vragen over wat er eigenlijk allemaal is gebeurd. Dan ga ik nu gelijk kaartjes reserveren, want deze film? Die wil ik niet missen.

Beeld: The Odyssey – Universal pictures