Queer betekenis: alles wat je wil weten

durvenAnno 2025 zijn we gelukkig verder in het accepteren van elkaar zoals we zijn. Natuurlijk is nog niet alles perfect; er is nog veel haat en discriminatie op deze aardbol, maar er zijn zeker grote stappen gezet; we vieren jaarlijks Pride-maand en overal waar je kijkt durven steeds meer mensen zichzelf te zijn. Dat merk je, want er is een grote queer community, maar wat betekent ‘queer’ nou eigenlijk? Wij willen niks in hokjes proberen te proppen, dus dat gaan we even haarfijn voor je uitleggen. Dit is alles wat je wil weten over de queer betekenis.

Wat betekent queer eigenlijk?

Of mensen nou nog in de kast zitten of trots met de Pride meelopen: queer mensen zijn er altijd al geweest, we zien ze alleen meer nu dan vroeger. We beginnen steeds meer respect te krijgen voor deze groep en hoe ermee omgegaan moet worden, zoals de benamingen. Het woord ‘queer’ wordt door veel mensen gebruikt om aan te geven dat ze deel uitmaken van de lhbtqia+ gemeenschap. Deze parapluterm is handig voor vrijwel alle seksualiteiten en identiteiten: ook als je nog niet echt weet waar je binnenvalt of geen label aan jezelf wil plakken, kun je het flexibel gebruiken. Maar ook als je precies weet hoe je je voelt, kun je jezelf queer noemen. Het is een viering van het leven. Van jezelf durven te zijn. Het is zoveel meer dan één woord.

Waar komt de naam queer vandaan?

Voordat deze term vol trots werd geclaimd, had het toch eerst een hele andere betekenis. Een donkere. Volgens Middeleeuwenkenner William Sayes komt het oorspronkelijk uit Ierland, waar het tussen 900 en 1200 ‘cuaire’ heette. Dit betekent iets wat krom, gebogen of hol is. Dat werd gebruikt voor objecten, maar ook voor mensen. Iemand die een zichtbare eigenschap had van ‘enige krom- of gebogenheid’. Iets aparts, dus. En tja, woorden verbasteren met de tijd – dus ook deze term. Tweehonderd jaar later vond er namelijk een grote verandering in taal plaats: de klinkerverschuiving. Na die revolutie werd het woord cuaire ineens uitgesproken als kwer, wat later veranderde in queer (uitgesproken als kwier). In deze tijd kreeg het ook een andere betekenis: het ging om wat vreemds. Wat geks. Het had nog niet de link met de regenbooggemeente, maar het zou mij niet verbazen als dit toen al af en toe werd gebruikt.

Na een lange tijd is dit helaas veranderd. In 1894 werd ‘queer’ voor het eerst op papier gebruikt als scheldwoord. Hier is het allemaal begonnen. John Sholto Douglas schreef in een brief aan zijn jongste zoon dat de dood van zijn oudste zoon Francis kwam door ‘snob queers zoals Rosebery’. Francis zou het bed gedeeld hebben met Archibald Primrose, de graaf van Rosebery en premier van Engeland in die periode. John was ervan overtuigd dat dat de reden was dat zijn zoon ziek was geworden, en dus verantwoordelijk was voor zijn dood. Uiteindelijk bleek het dat zijn jongste zoon, Alfred, een affaire had met een man: de bekende schrijver Oscar Wilde. John deed alles om hem kapot te maken, en dat lukte: hij ging de gevangenis in. Hier stierf hij. Na dit incident gingen steeds meer mensen het woord met haat en walging gebruiken. Het ging dan vooral om mannen die zich vrouwelijk gedroegen en seks hadden met mannen. Hier ontstond dus het linkje met seksualiteit.

Uiteindelijk heeft de gemeenschap jarenlang gevochten om het woord terug te eisen. Pas na de Homobevrijding en de strijd tegen Aids werd het woord opnieuw geclaimd, met name door de organisatie Queer Nation. Zij deelde tijdens Pride in 1990 flyers uit met de titel: ‘Queers Read this!’. Dit gaf een andere betekenis aan het woord. “Queer zijn is niet het recht op privacy; het is het recht in het openbaar te mogen komen, precies zoals je bent.” Vanaf dit moment heeft het langzamerhand de betekenis gekregen die we tot op de dag van vandaag nog kennen.

Welke oriëntaties vallen onder die paraplu?

Eigenlijk is dat best simpel. Allesbehalve hetero zijn. Dat klinkt misschien iets te kort door de bocht, maar eigenlijk is het wel zo. Het zijn niet puur alleen homo’s of lesbiennes: queer zijn gaat om alle mensen die zich onderdeel voelen van de gemeenschap. Dus om lesbiennes, homo’s, biseksuelen, transgenders, queer of questioning’s, intersekse, aseksuele en aromatische personen, en de + staat voor non-binaire en andere vormen zoals o.a. panseksuelen. Hoewel gender en seksualiteit twee verschillende dingen zijn, vallen ze wel allemaal onder die paraplu.

En wat betekenen al die seksualiteiten en genders in de gemeenschap ook alweer?

Wil je een snelle opfrisser? Dan doen wij dat wel voor je. Scheelt weer wat research.

• Lesbisch: vrouwen die op vrouwen vallen
• Homoseksueel: mannen die op mannen vallen
• Biseksueel: personen die op beide geslachten vallen
• Transgender: een persoon die naar het andere geslacht is getransitioneerd
• Queer of questioning: iemand weet het nog niet of wil er geen label op plakken
• Intersekse: een persoon die geboren is met mannelijke en vrouwelijke lichamelijke geslachtskenmerken
• Aseksualiteit: je voelt wel een romantische klik, maar geen seksuele klik
• Aromantiek: je voelt nooit een romantische klik, maar wel een seksuele klik
• Panseksueel: je valt seksueel en romantisch op mensen en hun persoonlijkheid, afhankelijk van welk geslacht of gender zij zich mee identificeren.
• Non-binair: je identificeert je niet als man of vrouw, maar meer daar tussenin. Je voelt je een beetje van beide, maar niet helemaal één geslacht. Of je voelt je agender: je voelt je geen man of vrouw, maar gewoon ‘jouw persoon’.

Natuurlijk zijn dit in zekere zin ook weer ‘hokjes’, waar je je zeker niet in hoeft te stoppen. Wees gewoon jezelf, en wil je geen label? Dan zeg je gewoon lekker queer. Daar is niets mis mee.