Heeft ‘Roos’ van Op Zoek Naar Marlotte deze stoornis?
De eerste aflevering van het vervolg op Op Zoek Naar Marlotte is uit, en meer dan 75.000 luisteraars (ikzelf meegeteld) doken er meteen bovenop. Binnen no-time zaten we weer midden in de wereld van Roos. En alsof het verhaal nog niet krankzinnig genoeg was, kwamen we erachter dat niet alleen Annika onderdeel was van haar web van leugens. Ook Sanne kreeg haar eigen zorgvuldig opgebouwde verhaallijn. Zoals altijd bij alles rondom Roos bleef ik achter met duizend-en-een vragen. Maar de grootste was eigenlijk heel simpel: hoe dóé je dit?
Detail na detail
Marlotte vertelde ooit tegen Annika dat ze Russische les volgde. Jaren later kreeg Annika na haar ‘’dood’’ spullen mee naar huis, waaronder jawel een boekje met Russische oefeningen. En nu weten we dus dat er ondertussen ook nog een compleet ander verhaal voor Sanne liep. Als ik al die details zou moeten onthouden, jarenlang uit elkaar zou moeten houden en vervolgens precies op het juiste moment weer zou moeten inzetten, dan had ik naast zo’n detectivebord met rode touwtjes waarschijnlijk ook een archiefkast nodig. En zelfs dan vraag ik me af of het zo waterdicht zou zijn als bij Roos. In de podcast horen we psychiater en voormalig hoogleraar Michiel Hengeveld praten over iets wat klinkt als een Harry Potter-spreuk: pseudologia fantastica. Hengeveld heeft haar nooit gesproken, dus een diagnose is het niet, maar het zou volgens hem wel een mogelijke verklaring kunnen zijn voor het soort gedetailleerde verhalen dat zij verzon.
Pseudowatte?
Iedereen vertelt wel eens een leugen. Ik bijvoorbeeld vandaag nog toen ik zei dat het me niet uitmaakte waar we lunch zouden halen, maar wat Roos deed gaat veel en veel te ver. Mensen bij wie sprake is van pseudologia fantastica hangen zeer uitgebreide en dramatische verhalen op. En kunnen dit dan ook zo overtuigend en aanhoudend brengen dat ze het zelf gaan geloven. De grens tussen wat wel en wat niet de waarheid is vervaagd, waardoor je vaak ook minder signalen van liegen ziet. Dat is meteen waar het verschil met pathologisch liegen zit. Dat is dwangmatig onwaarheden delen. Pseudologia fantastica gaat daarin nog een stap verder: de verhalen zijn uitgebreid, fantasierijk en soms bijna filmisch. Voordat we nu massaal Roos gaan bestempelen met de toverspreuk: zo werkt het niet. Pseudologia fantastica is geen officiële psychiatrische stoornis op zichzelf. Meer een symptoom of fenomeen dat soms voorkomt bij borderline of narcisme.
Op zoek naar sympathie
Wat onderzoekers wel vaak zien, is dat de verteller in deze verhalen óf de held, óf het slachtoffer is. Marlotte en de Roos die we kennen uit Sanne’s ervaring waren tussen de kanker en verbranding zeker weten slachtoffers. Er wordt automatisch meegeleefd met een slachtoffer, en laat dat nou precies zijn wat deze verhalen opleveren. Vaak is het zo dat zij nooit hebben geleerd bewondering of acceptatie op een gezonde manier te krijgen, maar er als ieder mens toch behoefte aan hebben. Michiel Hengeveld zei in Op Zoek Naar Marlotte: achter dit soort gedrag zit vrijwel altijd iemand die zelf ook beschadigd is.
Of pseudologia fantastica daadwerkelijk iets met Roos te maken heeft, zullen we waarschijnlijk nooit weten. Helaas. Maar besluit je ooit de podcast inclusief bonusaflevering en vervolg opnieuw te luisteren, dan weet je in ieder geval eindelijk waar dat onuitspreekbare woord voor staat.
