Het boek dat helpt als je in de rouw bent

Diep verdriet, uiteindelijk maken we het allemaal een keer mee. Je kunt ervoor wegduiken, maar ontsnappen kan niemand eraan. Als je echt door een dal van rouw gaat, is het enige wat troost biedt praten met mensen die je begrijpen. Gelijkgestemden. Mensen die geen domme dingen zeggen, mensen die soms helemaal niets zeggen. Die gewoon met je zuchten en soms huilen, maar dan weer niet harder dan jij. En als die mensen er even niet zijn, is er gelukkig een boek dat precies dat doet: The Year of Magical Thinking van Joan Didion.

Ik luisterde naar Schuilen in Schoonheid, de podcast van Matthijs van Nieuwkerk waarin hij mensen vraagt naar plekken of zaken die hun troost bieden. In een van de afleveringen was Ellen Verbeek te gast, die vorig jaar geheel onverwacht haar man verloor tijdens een van hun vele zeiltrips. Ellen vertelde dat ze vroeger met een grote boog om ‘rouwliteratuur’ heen liep, maar dat dit nu het enige is wat ze tot zich kan nemen. Romans lezen lukt haar niet, naar muziek luisteren evenmin, maar ‘griefcasts’ (dat zijn inderdaad podcasts waarin mensen over rouw praten) en boeken over mensen die een geliefde moeten missen, die verslindt ze. Haar “lievelingsboek”, en toevallig ook dat van Matthijs, is The Year of Magical Thinking van Joan Didion, en dat triggerde me om zowel in het boek als in de schrijver te duiken.

Waar gaat The Year of Magical Thinking over?

The Year of Magical Thinking beschrijft het jaar nadat Didions man, de schrijver John Gregory Dunne, eind december 2003 aan de eettafel in elkaar zakte en overleed aan een hartaanval. When it rains, it pours, zeggen ze weleens, en dat blijkt hier maar weer. Ze waren namelijk net thuisgekomen uit het ziekenhuis, waar hun enige dochter Quintana in coma op de intensive care lag. Didion moest dus rouwen en tegelijk naast het bed van haar kind waken, en die onmogelijke combinatie maakt het boek zo indringend. De titel verwijst naar het ‘magische denken’ waarop ze zichzelf betrapte. Ze kon zijn schoenen niet wegdoen, want stel dat hij terugkwam, dan had hij ze nodig. Haar verstand wist wel beter, maar het verdriet trok zich daar weinig van aan.

Waarom helpt dit boek als je rouwt?

Wat het boek zo troostend maakt, is dat Didion niet troost. Ze geeft geen stappenplan en belooft niet dat alles goedkomt, want dat is nu eenmaal niet zo. Ze kijkt met haar journalistieke blik naar haar eigen ontreddering, leest medische literatuur, analyseert haar eigen gedachten en schrijft alles op met een precisie die bijna klinisch is, en juist daardoor herkent iedereen die ooit iemand verloor zich erin. Het boek won de National Book Award en werd later bewerkt tot een toneelstuk met Vanessa Redgrave. Hartverscheurend detail is dat dochter Quintana kort voor de verschijning van het boek alsnog overleed, waarover Didion jaren later Blue Nights schreef.

Hoe begon Joan Didion haar carrière bij Vogue?

Joan Didion schreef al als klein meisje alles op wat ze zag. In haar laatste studiejaar Engels aan Berkeley won ze de “Prix de Paris”, een essaywedstrijd van Vogue, met een stuk over William Wilson Wurster, die naast architect ook hoogleraar was aan Berkeley. De hoofdprijs was eigenlijk twee weken Parijs (lijkt me heerlijk), maar Didion wilde naar New York en vroeg in plaats van de reis om een baan bij Vogue. Ze werd aangenomen voor 45 dollar per week. In de zeven jaar die volgden werkte ze zich op van promotionele copywriter tot associate feature editor. Haar beroemde essay On Self-Respect schreef ze in 1961 om een gat in het blad op te vullen. Bizar hoe iets heel succesvols uit noodzaak geboren kan worden.

Waarom was Joan Didion zo bijzonder?

In een tijd waarin van vrouwelijke schrijvers werd verwacht dat ze het over huis, mode en relaties hadden, dook Didion in de duistere kant van Amerika. Ze schreef over de hippies in Haight-Ashbury, over de Manson-moorden, over de Black Panthers en later over de oorlog in El Salvador. Ze werd in één adem genoemd met Hunter S. Thompson en Tom Wolfe, de mannen van het New Journalism, en deed dat met een koele, scherpe pen die niemand van haar had verwacht. Ze was klein en tenger, maar juist daardoor zag niemand haar aankomen, en dat gebruikte ze slim. Een vrouw die zich nooit liet vastpinnen op ‘vrouwenonderwerpen’, maar zich ook nooit als boegbeeld liet gebruiken. Mooie cirkel: op tachtigjarige leeftijd werd ze nog het gezicht van een campagne van Céline, met haar zonnebril en zwarte trui. Ze overleed op 23 december 2021 (mijn verjaardag!) in New York, 87 jaar oud.

Ik heb het boek meteen besteld. Niet dat ik het nu nodig heb, maar het leek me een veilig idee dat als verdriet aan de deur klopt, er een pleister in de buurt is. Maar nu ik nog dieper in het dossier-Didion ben gedoken, denk ik dat ik gewoon vanavond al begin.

Beeld: Getyy images